HARMONIA A ARANŻACJA - oznaczenia

Autor: K. Kralka

A. Oznaczenia

Brak teorii jazzu spowodował czysto praktyczną konieczność nadania nazw pewnym zjawiskom w celu ułatwienia komunikowania się muzykom. W ustaleniu terminologii korzystano ze wzorów harmonii europejskiej, z pewną modyfikacją i uproszczeniem. System oznaczeń zaczerpnięty jest głównie  z języka angielskiego. Jest on stosunkowo mało precyzyjny: nie podaje pozycji ani układu akordu, rzadko określa jego przewrót.

Z uwagi na rozbudowane łańcuchy dominant wtrąconych, liczne zboczenia modulacyjne, progresje, modulacje, zamiany enharmoniczne, itp., jazz rezygnuje ze skomplikowane w zapisie systemu H. Riemanna i H. Erpfa, czasem nawet niezgodnie z zasadami ortografii muzycznej. Tak więc, obok zapisu faktury fortepianowej i orkiestrowej partytury, najczęściej występującą formą zapisu muzyki jazzowej jest głos solowy z podpisanymi pod nim akordami (przykład 71). Mnogość oznaczeń tych akordów wymaga pewnego usystematyzowania.
1.    Prymę akordu oznacza się wielkimi lub małymi literami: C, e, Cis, cis, As, as, C, A; albo cyframi rzymskimi: I, II, III, IV, itd.
2.    W oznaczeniach angielskich dźwięk h znaczy się “B”, zaś polskie b to “B”
3.    Trójdźwięk majorowy oznacza się wielką literą lub literą z dodanym słowem “dur”: C, C-dur
4.    Trójdźwięk minorowy oznacza się wielką literą z dodaną literą “m”, małą literą lub małą literą z dodanym słowem “moll”: Cm, c, c-moll, C-
5.    Trójdźwięk zmniejszony: Czm, Cm, Cm
6.    Trójdźwięk zwiększony: Czw, Caug, C, C.
7.    Czterodźwięk majorowy septymowy:
a) z septymą wielką (dźwięki c – e – g – h): C, Ca, Cmnj, Cj, C, C, C, CM
b) z septymą małą (c – e – g – b): c – Cx.
8.    Czterodźwięk minorowy septymowy:
a) z septymą wielką (c – es – g – h): Cs, C-
b) z septymą małą (c- es – g – b): Cm
9.    Czterodźwięk zmniejszony (c – es – ges – heses): Ce, Cdim
10.    Czterodźwięk zmniejszony septymowy (c -es – ges – b): C, Ca
11.    Kwartę zamiast tercji oznacza się “sus4” lub “4”
12.    Każda podwyższenie dźwięku oznacza się “#” lub “+” przy liczbie oznaczającej rozmiar interwału.
13.    Każde obniżenie dźwięku oznacza się “b” lub “-” przy liczbie oznaczającej rozmiar interwału.
14.    Dodawanie dźwięku do akordu oznacza się angielskim skrótem “add” lub cyfrą arabską otoczoną okręgiem np. Dźwięk d dodany do akordu c- e – g oznacza się: C lub C
15.    Akordy o skomplikowanej budowie wielotercjowej można oznaczyć pisząc nad sobą dwie duże litery (D/C dla akordu c -e – g -b -d -fis – a) lub przez dodawanie kolejnych składników do oznaczenia C- (ten sam akord). Brak oznaczeń dla septymy oznacza septymę małą.
16.    Jeżeli wielotercjowy akord składa się z dźwięków gamowłaściwych – oznaczany jest tylko składnik najwyższy: C (c – e – g -b – d – g – a).
17.    Unika się akordów z tonacji odległych od tonacji początkowej zamieniając je enharmonicznie.