Akord to współbrzmienie co najmniej trzech różnych dźwięków granych jednocześnie (choć technicznie już dwa dźwięki mogą tworzyć interwał harmoniczny). Akordy stanowią podstawę harmonii w muzyce – nadają utworom strukturę, kierunek i kolorystyczne tło dla melodii. Akordy są filarem harmonii muzycznej. Występują w różnych formach: trójdźwięki, czterodźwięki, rozszerzenia. Ich budowa tercjowa pozwala zrozumieć jakość akordu.
Przewroty akordów zmieniają brzmienie, ale nie skład.
 |
Najważniejsze elementy symboliki akordowej to:
1. Element określający dźwięk podstawowy:
a) litera symbolu akordu oznacza jego dźwięk podstawowy. W większości oznaczeń jest to duża litera alfabetu, taka jak nazwa wysokości dźwięku (np. C, F#, Gb etc.),
b) bywa, że litera zostaje zastąpiona cyfrą rzymską, sugerującą funkcję akordu (I, II, III, IV, V, VI, VII lub nawet IIb, IV# etc.),
c) w niektórych notacjach podstawę akordu wyznaczają nazwy solmizacyjne (Do, Re, Mi etc.),
d) podstawę akordu może wyznaczać także mała litera alfabetu (g, a, c etc.),
e) mimo, że litera występuje w nazwie podstawy – dźwięk nie musi składnikiem akordu np. akord dominantowy bez prymy (może być oznaczony przekreśloną jedynką).
2. Pozostałe litery (lub ich brak) oznaczają tryb lub inne właściwości akordu. Określenie trybu akordu może odbywać się za pomocą różnorodnych oznaczeń: Maj, maj, Ma, ma, trójkąt – na oznaczenie akordów majorowych;
m, min, Min, znak minusa lub mała litera podstawy akordu bez żadnego znaku – na oznaczenie akordów minorowych.
3. Liczba określająca ilość (rodzaj) składników. Np. Cmaj7 oznacza akord majorowy zbudowany od dźwięku C zawierający cztery składniki: c-e-g-b.
C6 to akord majorowy (z tercją wielką) i dodaną sekstą: c-e-d-a.
W tej pracy symbol „Maj7” używany jest na określenie akordu majorowego (czterodźwięku z septymą wielką), a „m7” na określenie akordu minorowego (czterodźwięku z septymą małą).
Określenie akordu na siódmym stopniu skali majorowej oznacza się ○7 lub „dim7” (od ang. diminished), Dmin7-5, Dm7♭5.
Znak plusa (+) odnosi się do zwiększonej kwinty trójdźwięku. Jeśli występuje z liczbą 7 – oznacza czterodźwięk septymowy ze zwiększoną kwintą. Akord septymowy ze zwiększoną lub zmniejszoną kwintą oznacza się także odpowiednio: 7#5, 7b5.
Akord nonowy oznaczony jest liczbą 9.
Gamowłaściwą nonę małą oznacza się b9 (dla przykładu: G7b9 jest dominantowym akordem nonowym dla molowej Toniki Cm).
Jeśli w basie występuje inny niż pryma dźwięk, pisze się go po ukośnej kresce: (C7/E – akord C7 z tercją w basie).
Oznaczając akordy można używać wielu symboli, liter lub wyrazów, dla przykładu:
E♭maj7#5, C○7, Cadd2, Csus4, D○, Ej7, E△+5, E+7, Ebaug(maj7), Dm♮7, Am♮6, Am♭6, EMIXOLYDIAN
- Major (łac. większy) → pierwsza tercja wielka
- Minor (łac. mniejszy) → pierwsza tercja mała
- Dur (łac. durus) → twardy, mocny, zdecydowany w brzmieniu
- Moll (łac. mollis) → miękki, łagodny, elegijny w brzmieniu
Akordy – definicja, budowa, klasyfikacja i funkcje
1. Definicja i geneza akordu
Akord jest współbrzmieniem co najmniej trzech różnych dźwięków postrzeganych jako jedna struktura harmoniczna. W szerszym znaczeniu współbrzmienie dwóch dźwięków tworzy interwał harmoniczny, jednak w teorii harmonii termin „akord” odnosi się zwykle do struktur trzy- lub więcej dźwiękowych.
Wszystkie składniki akordu odnoszą się do wspólnego dźwięku podstawowego – prymy (root) – która wyznacza nazwę akordu oraz jego położenie w systemie tonalnym.
Genezy akordów można doszukiwać się w zjawisku szeregu alikwotowego. Kolejne alikwoty pojawiające się nad tonem podstawowym tworzą relacje interwałowe będące podstawą wielu współczesnych struktur harmonicznych. Pryma określa wysokość akordu, natomiast pozostałe składniki wpływają na jego barwę i charakter.
2. Budowa akordów
2.1 Zasada tercjowa
Większość akordów muzyki tonalnej budowana jest poprzez nakładanie kolejnych tercji małych i wielkich nad prymą.
Budowę taką nazywa się harmonią tercjową.
Przykład:
C – E – G – B – D – F – A
W muzyce klasycznej podstawową jednostką harmoniczną jest zwykle trójdźwięk, natomiast w jazzie i muzyce współczesnej dominującą rolę odgrywają czterodźwięki septymowe oraz ich rozszerzenia.
2.2 Składniki akordu
Nazwy składników wynikają z odległości interwałowych liczonych od prymy:
| Stopień | Nazwa |
|---|---|
| 1 | Pryma |
| 3 | Tercja |
| 5 | Kwinta |
| 7 | Septyma |
| 9 | Nona |
| 11 | Undecyma |
| 13 | Tercdecima |
Tercja może być wielka lub mała, kwinta czysta, zwiększona lub zmniejszona, natomiast dalsze składniki określają charakter rozszerzeń.
3. Klasyfikacja akordów
3.1 Trójdźwięki
Trójdźwięk składa się z prymy, tercji i kwinty.
| Typ | Struktura | Przykład | Symbol |
|---|---|---|---|
| Durowy | M3 + m3 | C–E–G | C |
| Molowy | m3 + M3 | C–Eb–G | Cm |
| Zmniejszony | m3 + m3 | C–Eb–Gb | Cdim, C° |
| Zwiększony | M3 + M3 | C–E–G# | C+, Caug |
3.2 Czterodźwięki septymowe
Powstają przez dodanie septymy do trójdźwięku.
| Typ | Dźwięki | Symbol |
|---|---|---|
| Major Seven | C–E–G–B | Cmaj7, C△7 |
| Dominant Seven | C–E–G–Bb | C7 |
| Minor Seven | C–Eb–G–Bb | Cm7 |
| Minor Major Seven | C–Eb–G–B | CmMaj7 |
| Half Diminished | C–Eb–Gb–Bb | Cø7, Cm7♭5 |
| Diminished Seven | C–Eb–Gb–Bbb | C°7 |
| Augmented Seven | C–E–G#–Bb | C7#5 |
| Major Seven Augmented | C–E–G#–B | Cmaj7#5 |
3.3 Akordy rozszerzone
Powstają przez dalsze nakładanie tercji ponad septymą.
| Akord | Dźwięki |
|---|---|
| C9 | C–E–G–Bb–D |
| C11 | C–E–G–Bb–D–F |
| C13 | C–E–G–Bb–D–F–A |
W praktyce wykonawczej część składników bywa pomijana, zwłaszcza kwinta i niekiedy pryma.
3.4 Inne klasy akordów
Akordy suspensyjne
Zastępują tercję innym składnikiem.
- Csus2
- Csus4
- C7sus4
Akordy typu Add
Zawierają dodatkowy składnik bez septymy.
- Cadd9
- Cadd11
- Cadd13
Power Chords
Akordy kwintowe pozbawione tercji.
- C5 = C–G
Slash Chords
Akordy z określonym dźwiękiem w basie.
- C/E
- Dm/F
- G/B
Akordy alterowane
Zawierają zmienione składniki dominantowe.
- C7alt
- C7♭9
- C7♯9
- C7♯11
- C7♭13
Akordy kwartowe i kwintowe
Budowane odpowiednio z kwart lub kwint.
- C–F–Bb
- C–G–D
Poliakordy
Powstają przez nałożenie jednego akordu na drugi.
- D/C
- C/F
- Eb/C
Akordy modalne
Charakterystyczne dla określonych skal modalnych.
- Cmaj7♯11 (lidyjski)
- Cm6 (dorycki)
- Cm♭9 (frygijski)
Clustery
Struktury oparte na sąsiednich stopniach skali.
- C–C#–D
- C–D–Eb–E
4. Symbolika akordowa
Oznaczenie prymy
- C, D, E, F, G, A, B
- F#, Bb, Eb itd.
Oznaczenie jakości akordu
| Symbol | Znaczenie |
|---|---|
| maj, △ | durowy z septymą wielką |
| m, min, – | molowy |
| dim, ° | zmniejszony |
| +, aug | zwiększony |
| sus | zawieszony |
| add | dodany składnik |
| alt | alterowany |
Przykłady:
- Cmaj7
- Cm7
- C7
- C7♭9
- C13
- C/E
5. Przewroty akordów
Przewrót oznacza zmianę najniższego dźwięku akordu przy zachowaniu tych samych składników.
Przykład dla trójdźwięku C-dur:
| Pozycja | Dźwięki | Symbol |
|---|---|---|
| Postać zasadnicza | C–E–G | C |
| I przewrót | E–G–C | C/E |
| II przewrót | G–C–E | C/G |
W czterodźwiękach septymowych występują dodatkowo:
- III przewrót – septyma w basie.
Przykład:
- G7/F
Akordy rozszerzone mogą posiadać kolejne przewroty z noną, undecymą lub tercdecymą w basie.
6. Inwersyjna równoważność akordów
Akord zachowuje swoją tożsamość harmoniczną niezależnie od przewrotu. Zmienia się barwa i prowadzenie głosów, lecz nie podstawowa funkcja harmoniczna.
Przykład:
G7 = G–B–D–F
| Przewrót | Bas |
|---|---|
| Postać zasadnicza | G |
| I przewrót | B |
| II przewrót | D |
| III przewrót | F |
Każda z tych postaci nadal pełni funkcję dominanty prowadzącej do toniki C.
Korzyści stosowania przewrotów:
- płynniejsze prowadzenie głosów (voice leading),
- bardziej śpiewna linia basu,
- większa różnorodność faktury,
- wygodniejsze voicingi instrumentalne.
7. Funkcje harmoniczne i progresje
Akordy tworzą harmoniczne tło dla melodii i budują poczucie napięcia oraz rozwiązania.
Przykładowe progresje
Muzyka klasyczna i popularna
I – IV – V – I
C – F – G – C
Jazz
II – V – I
Dm7 – G7 – Cmaj7
Rozszerzony łańcuch kwintowy
III – VI – II – V – I
Em7 – Am7 – Dm7 – G7 – Cmaj7
Pełny łańcuch dominantowy
VII°7 – III – VI – II – V – I
B°7 – Em7 – Am7 – Dm7 – G7 – Cmaj7
Sekwencje te stanowią podstawę harmonii tonalnej oraz improwizacji jazzowej.