Akord septymowy zmniejszony (°7) ma całkowicie symetryczną strukturę, co czyni go wyjątkowym w asymetrycznym środowisku tonalności dur-moll.
Oznaczenia:
- dim7: Najczęściej spotykane oznaczenie w teorii muzyki.
- o7: Skrót od „diminished seventh”.
- o: Oznacza akord zmniejszony, a dodanie 7 wskazuje na septymę zmniejszoną.
- dim: Może być używane jako skrót od „diminished”.
- Alternatywne oznaczenia: W niektórych źródłach można spotkać zapisy takie jak C#o7, A#dim7, czy C#dim.
Cechy:
- Akord °7 zbudowany jest z samych małych tercji.
- Jest to jedyny septymowy akord, w którym wszystkie interwały mają jednakową wielkość. Akord septymowy zmniejszony jest symetryczny – jego interwały są identyczne, co oznacza, że można go transponować na inne dźwięki, zachowując jego charakterystyczne brzmienie.
- Przykład: C°7 = C – E♭ – G♭ – A
- W przypadku np. C♭°7, notacja może stać się problematyczna (nie istnieje potrójny bemol), dlatego:
- Dopuszcza się enharmonię (np. C♭°7 = B°7)
- Można zapisywać podstawy akordów zmniejszonych w zależności od ruchu basu lub czytelności partytury
- Mimo że °7 wywodzi się z klasycznej harmonii molowej jako akord na dźwięku prowadzącym, w jazzie pełni inne, bardziej wszechstronne funkcje – głównie w tonacjach durowych.
- Jest akordem dysonansowym, co oznacza, że jego brzmienie jest napięte i wymaga rozwiązania na inny, bardziej stabilny akord.
-
Rozwiązywanie akordu septymowego zmniejszonego:
- Dźwięk prowadzący (najczęściej septymę zmniejszoną) rozwiązuje się w górę o pół tonu, wchodząc w prymę akordu następnego.
- Pozostałe dźwięki akordu rozwiązują się zazwyczaj w dół.
- Tercja akordu septymowego zmniejszonego ma pewną elastyczność i może rozwiązywać się w górę lub w dół w zależności od kontekstu harmonicznego.
Często używany w muzyce jazzowej, bluesowej i klasycznej do budowania napięcia i tworzenia efektów chromatycznych.
Przykłady rozwiązań:- Cdim7 (c-es-ges-b) może rozwiązać się na Dm (d-f-a).
- Gdim7 (g-bb-db-e) może rozwiązać się na Ab (ab-c-eb).
- Fdim7 (f-ab-cb-db) może rozwiązać się na Eb (eb-g-bb).
Główne zastosowania:1. Jako akord Dominantowy wtrącony (wznoszący się zmniejszony)
2. Jako akord zstępujący chromatycznie (przechodzący zmniejszony)
3. Jako akord ozdobny (pomocniczy zmniejszony) dla akordów IMaj7 i V7 w tonacji durowej.
Akord septymowy zmniejszony jako dominanta wtórna (tonacje durowe)
- Może pełnić rolę VII°7/VI zamiast klasycznego V7/VI
- Działa jako akord o ruchu półtonowym w górę do akordu rozwiązania
Przykład:
G#°7 → Am (G#°7 zawiera tryton prowadzący do Am)
Skala akordowa dla #V°7
Podobnie jak w przypadku dominant wtórnych), tworzymy ją z:
- Dźwięków akordu
- Diatonicznych napięć
- Unikamy dźwięków spoza tonacji celu
V7/VI i #V°7
Akord: E G# B D Skala EMIXOLYDIAN (b9,#9,b13) : E F G G# A B C D E Avoid note: A
Akord: G# B D F Skala G#MIXOLYDIAN (b9,#9,b13) : G# A B C D E F G G# Avoid notes: A C
Porównanie skal:
| Element | V7/VI | #V°7 |
|---|---|---|
| Dźwięk A | Tonika akordu celu – dźwięk do unikania (avoid) | |
| Dźwięk E | Pryma V7/VI → T13 w #V°7 | |
| Dźwięk C | b13 w V7 – możliwy jeśli brak B | Niepożądany w #V°7 – półton nad składnikiem akordu |
V7/III i #II°7
| Funkcja | Akord | Skala | Avoid notes |
|---|---|---|---|
| V7/III | B – D# – F# – A | B Mixolydian (b9, #9, b13): B – C – D – D# – E – F# – G – A – B | E |
| #II°7 | D# – F# – A – C | D# diatoniczna zmniejszona lub B Mixolydian (b9, #9, b13) od tercji: D# – E – F# – G – A – B – C – D – D# | E, G |
V7/II i #I°7, #IV°7, #II°7
| Funkcja | Akord | Skala | Avoid notes | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| V7/II | A – C# – E – G | A Mixolydian (b9, #9, b13): A – Bb – C – C# – D – E – F – G – A | D | — |
| #I°7 | C# – E – G – Bb | C# diatoniczna zmniejszona lub C# Mixolydian (b9, #9, b13): C# – D – E – F – G – A – Bb – C – C# | D, F | — |
| #IV°7 | F# – A – C – Eb | F# diatoniczna zmniejszona lub B Mixolydian (b9, #9, b13) od kwinty: F# – G – A – B – C – D – Eb – E – F# | G, E | Rozwiązanie: IMaj7/5 |
| #IV°7 | F# – A – C – Eb | F# skala diatoniczna alternatywna: F# – G – A – B – C – D – Eb – F – F# | G | — |
| #II°7 | D# – F# – A – C | D# diatoniczna zmniejszona lub B Mixolydian (b9, #9, b13) od tercji: D# – E – F# – G – A – B – C – D – D# | E, G | — |
bIII°7 — IIm7
Akord bIII°7 pozwala na dodatkową opcję melodyczną podejścia do akordu II-7.
Weźmy różne akordy podejściowe do Dm7 oparte na dźwięku b3 w tonacji C-dur:
1. bIIImaj7 (Ebmaj7) — skala Lydian
Skala: Eb F G A Bb C D
Ebmaj7 Lydian scale:
Eb - F - G - A - Bb - C - D - Eb
Przykładowa fraza:
Melodyka jasna, „lekkie” napięcie dzięki podwyższonej 4 (A).
2. bIII7 (Eb7) — skala Mixolydian
Skala: Eb F G Ab Bb C Db
Eb7 Mixolydian scale:
Eb - F - G - Ab - Bb - C - Db - Eb
Brzmienie dominantowe, z charakterystyczną obniżoną 7 (Db).
3. subV/II (Eb7) — skala Lydian dominant b7
Skala: Eb F G A Bb C Db Eb
Eb7Lydian b7 scale: Eb - F - G - A - Bb - C - Db - Eb
Brzmienie dominantowe, z charakterystyczną obniżoną 7 (Db).
4. bIIIø7 (Ebø7, Ebm7b5) — skala Locrian
Skala: Eb F Gb Ab Bb Cb (B) Db
Ebø7 Eb Locrian scale:
Eb - F - Gb - Ab - Bb - B (Cb) - Db - Eb
Mroczne, półzmniejszone brzmienie, z obniżonymi stopniami (Gb, B).
5. bIIIø7 (Ebø7, Ebm7b5) — skala diatoniczna zmniejszona
Skala: Eb F Gb G A B C D Eb
Ebø7 Eb Diatonic Diminished:
Eb - F - Gb - G - A - B - C - D - Eb
- W analizie jazzowej stosuje się oznaczenia jak: I°7, bIII°7, V°7, zależnie od miejsca w tonacji.
- Ze względu na złożoną enharmonię, często pomija się oznaczenia dźwięków avoid w zapisie skal akordowych.
- Akordy zmniejszone warto analizować pod kątem ich funkcji w progresji, a nie tylko struktury.
- Dźwięk prowadzący (najczęściej septymę zmniejszoną) rozwiązuje się w górę o pół tonu, wchodząc w prymę akordu następnego.
- Pozostałe dźwięki akordu rozwiązują się zazwyczaj w dół.
- Tercja akordu septymowego zmniejszonego ma pewną elastyczność i może rozwiązywać się w górę lub w dół w zależności od kontekstu harmonicznego.
Przykłady rozwiązań:
- Cdim7 (c-es-ges-b) może rozwiązać się na Dm (d-f-a).
- Gdim7 (g-bb-db-e) może rozwiązać się na Ab (ab-c-eb).
- Fdim7 (f-ab-cb-db) może rozwiązać się na Eb (eb-g-bb).